hondenschool 't hos logo

Agressie bij honden

honden Home honden Hondengedrag
honden Cursussen honden Advies
honden Winkel ! honden Puppy groep
honden Reageren? honden Links
honden postkantoor honden rassen


honden


Oorzaken van agressie bij honden

Agressie bij honden kent vele verschijningsvormen en een nog groter aantal mogelijke oorzaken. Hoewel het begrijpelijk is dat mensen agressie van hun hondse huisgenoten (meestal) niet tolereren, is het toch goed te bedenken dat bijten op zich volkomen normaal honds gedrag is. Een hond die wordt geconfronteerd met een situatie die in de ogen van de hond bedreigend is, kan kiezen tussen vluchten of aanvallen. Beide soorten van gedrag hebben in de gegeven situatie maar één doel: de afstand tussen de hond en "de bedreiger" vergroten. Het vergroten van de afstand wordt bereikt door of jezelf te verwijderen van de plek des onheils (vluchten) of ervoor te zorgen dat de ander dat doet (dreigen/aanvallen). Welk gedrag gekozen wordt (vluchten of aanvallen) hangt onder andere af van genetisch bepaalde voorkeursgedragingen van de hond, van eerdere ervaringen (was vluchten of juist bijten in vorige gevallen succesvol), de omstandigheden (is er ruimte om te vluchten), de mate van verdedigingsdrift van de hond in die situatie (een hond zal op zijn eigen territorium eerder bijten) enzovoort.

Regelmatig horen wij van eigenaren dat de hond "zomaar, zonder enige aanleiding" heeft gebeten. In werkelijkheid was er in de ogen van de hond wel degelijk een aanleiding, maar om die te kunnen zien vraagt van mensen om hun menselijke bril af te zetten en met hondse ogen te kijken naar de situatie. Voorbeelden van gebeurtenissen/situaties die door veel honden als bedreigend worden ervaren (maar niet altijd door mensen als zodanig herkend worden) zijn:

  1. De hond wordt recht aangekeken door iemand die hij niet kent en/of niet volledig vertrouwt.

    Door iemand recht aangekeken worden kan als zeer bedreigend worden ervaren, zeker wanneer de kijkende persoon ook nog in jouw richting komt. Ook wij mensen kennen dit verschijnsel; hoe zou u zich voelen wanneer u op straat loopt en iemand maakt oogcontact met u en loopt vervolgens recht op u af? U zou waarschijnlijk het idee hebben dat die persoon kennelijk iets van u wil en waarschijnlijk zou u zich (heel) onbehaaglijk voelen. Vreemd genoeg verwachten veel mensen van honden toch dat die hun starende blikken als normaal of zelfs aangenaam ervaart.

  2. Iemand maakt een gebaar van bovenaf richting de hond (bijvoorbeeld over de kop van de hond aaien).

    Gebaren van bovenaf kunnen door honden om twee redenen als bedreigend worden ervaren. De hond kan het gebaar associëren met een aanval (op hem gerichte agressie), maar hij kan het gebaar ook associëren met dominantie. Honden die in het contact met een andere hond hun ranghogere positie willen benadrukken kunnen dit onder andere doen door een poot op de rug van de ander te leggen, door op de andere hond te "rijden" of door te proberen de ander plat op de grond te krijgen en er zelf (letterlijk) boven te gaan staan. Wanneer een hond vindt dat hij ranghoger is dan u (of, op zijn minst, wanneer de hond niet volkomen duidelijk is dat hij ranglager is), kan een gebaar van bovenaf worden opgevat als een bedreiging voor de ranghoge positie van de hond.

  3. Iemand wil in de ogen van de hond iets van hem afpakken.

    De bedreiging kan een gebied (territorium, ligplaats) betreffen, maar ook andere verworvenheden zoals voer, speeltjes enzovoort. De bedreiging kan bovendien nog betrekking hebben op "levende have", bijvoorbeeld puppies in geval van een moederhond of de verdediging van andere roedelleden (de baas, de kinderen, een andere hond uit dezelfde roedel).

  4. De hond wordt benaderd door een persoon die hij wantrouwt vanwege een slechte inprenting/socialisering of door eerdere (traumatische) ervaringen.

    Sommige honden zijn bijvoorbeeld bang voor kleine kinderen, of voor mannen met een bril, of voor mensen met een donkere huidskleur enzovoort. Deze angst kan ontstaan wanneer de hond als jonge pup niet (voldoende) heeft kennisgemaakt met dat type mensen. Ook kan de hond traumatische ervaringen hebben opgedaan, waardoor de angst op latere leeftijd is ontstaan.

agressieve honden
foto: kaft van het boek "Dogs are from Neptune" - Click hier voor meer informatie

Soorten agressie

De bovenstaande voorbeelden zijn allemaal mogelijke aanleidingen voor het vertonen van agressie. De aanleiding is altijd één of andere vorm van bedreiging (in de ogen van de hond), gestoorde agressie (bijvoorbeeld als gevolg van een tumor in de kop) uitgezonderd.


Hondenschool en Adviescentrum 't HOS onderscheidt zes soorten agressie bij honden, waarbij dient te worden opgemerkt dat de scheidslijnen niet altijd even duidelijk zijn. In de praktijk zijn dus combinaties van de zes vormen mogelijk.

1. angst-agressie

Bij deze vorm van agressie reageert de hond omdat hij zelf in zijn ogen wordt bedreigd. De hond vat bijvoorbeeld een onverwacht gebaar in zijn richting op als een aanval en reageert hierop door in uw hand te bijten. Honden die bijten uit angst bijten niet gericht, dat wil zeggen zij springen niet naar u op om u doelbewust in uw hals of gezicht te bijten maar zij bijten in het dichtstbijzijnde voorwerp of lichaamsdeel. De beet is bovendien over het algemeen kort (direkt na de beet laat de hond weer los). Angst-agressie kan ook voorkomen wanneer de hond pijn heeft en u wilt de pijnlijke plek behandelen. Meer over dit onderwerp leest u in het artikel "Angst bij honden".

2. dominante agressie

In dit geval ervaart de hond dat zijn positie (rang) wordt bedreigd. Honden kennen geen democratie en gelijkheid; zij denken in rangen en standen. Een ranghoge positie brengt bepaalde privileges met zich mee en is daarom de moeite van het verdedigen waard. Een hond die zichzelf beschouwt als hoger in rang dan u, heeft vanuit hondenogen bezien bovendien het recht om u (als ranglagere) te corrigeren (= bijten) wanneer de hond dat nodig acht. Een hond die u aanvalt vanwege dominante agressie, bijt gericht en vasthoudend. Zo’n hond springt omhoog om zo te proberen in uw hals of gezicht te bijten.

3. verdedigende agressie

Hierbij gaat het om de verdediging van verworven “bezittingen”, zoals het eigen territorium, voedsel, speeltjes enzovoort. Rangen en standen spelen hier wel mee, maar zijn niet alles bepalend. Bijvoorbeeld een moederhond kan haar puppies fanatiek verdedigen tegen een hond die toch zonder twijfel ranghoger is. Meer informatie over verdedigende agressie m.b.t. voer kunt u lezen in het artikel "Baknijd".

4. geconditioneerde agressie

Geconditioneerde ( = aangeleerde) agressie vindt zijn oorsprong in één van de drie bovenstaande vormen. Een hond kan zich aanleren agressie als middel te gebruiken, wanneer hij heeft ervaren dat agressie suksesvol is. Het komt bijvoorbeeld nog al eens voor dat agressie die oorspronkelijk voortkwam uit angst zich na verloop van tijd ontwikkelt tot een meer dominante vorm van agressie. Dit komt dan omdat de hond heeft ervaren dat agressie suksesvol is. Bijvoorbeeld een hond die bang is voor andere honden kan in eerste instantie angst-agressie vertonen wanneer hij een ontmoeting met een andere hond niet uit de weg kan gaan. Wanneer de angstige hond nu ervaart dat als gevolg van de agressie de andere hond terugdeinst (of snel door zijn eigenaar wordt teruggetrokken), is de basis gelegd voor het vaker toepassen van agressie. Gedrag dat sukses heeft wordt immers graag herhaald. Na steeds meer "positieve" ervaringen wordt de eerst angstige hond steeds zekerder van zichzelf (hij is niet zo zeer minder bang geworden voor andere honden maar heeft een betrouwbare methode ontdekt om ze zich van het lijf te houden). De angstige hond kan nu een (uiterlijk) zelfverzekerde vechtersbaas worden. Ook is het mogelijk dat de eerst angstige hond zijn agressie-ervaringen gaat generaliseren, dat wil zeggen dat hij agressie ook gaat toepassen in andere situaties!

5. agressie als gevolg van instincten en driften

Bij deze vorm van agressie kunt u bijvoorbeeld denken aan de drift om te jagen en de drift om een prooi te doden.

6. gestoorde agressie

Bij gestoorde agressie is er sprake van agressie als gevolg van een niet door training te verhelpen afwijking bij de hond. Deze afwijking kan al bij de geboorte aanwezig zijn, maar ook later ontstaan, bijvoorbeeld door een tumor in de hersenen.

Voorkómen van agressie bij honden

Omdat agressie in principe voortvloeit uit iets dat de hond als bedreigend ervaart (gestoorde agressie uitgezonderd) is het dus zaak een hond zo op te voeden en te begeleiden dat de kans op het ervaren van bedreiging zo klein mogelijk is. De puppy-periode van een hond is hierbij het allerbelangrijkst; hoewel ook een oudere hond in de meeste gevallen gelukkig nog te her-trainen is.

De periode dat een pup tussen de vier en circa twaalf weken oud is, wordt de inprentings- en socialisatieperiode of primaire socialisatieperiode genoemd. Alles wat de hond in deze periode ziet en meemaakt, zal hij in zijn latere leven in principe als normaal ervaren. Dus heeft de jonge pup bijvoorbeeld veel contact met kleine kinderen, dan zal hij ook als volwassen hond in principe zonder angst met kinderen omgaan. Het omgekeerde geldt ook: ziet een puppy tijdens de inprentings- / (primaire) socialisatieperiode helemaal geen kinderen, dan is de kans groot dat hij kinderen later automatisch als bedreigend zal ervaren. In deze periode tot circa 12 weken oud is het dus heel erg belangrijk om de pup op een positieve manier met zoveel mogelijk verschillende mensen, honden, andere beesten, verkeer enzovoort kennis te laten maken.

Tijdens de secundaire socialisatieperiode (van circa 3 tot circa 6 maanden oud) is de pup ondermeer bezig om te bepalen hoe hoog in rang hij kan zijn. Hierbij is het dus zaak de pup te laten ervaren dat mensen ranghoger zijn dan hij! Dit hoeft u overigens absoluut niet met geweld aan de hond duidelijk te maken; u dient hiertoe consequnet te zijn en zogenaamde "huisregels" toe te passen. Over "huisregels" zal binnenkort een pagina op deze website worden toegevoegd.

In deze periode (12 weken - 6 maanden oud) gaat ook het proces van socialisatie nog steeds door; het is dus niet zo dat het voldoende zou zijn om een pup tot 12 weken oud met van alles op een positieve manier kennis te laten maken! Het jonge leventje van een pup is al met al heel bepalend voor de rest van zijn leven! Zeker bij de rassen die bekend staan als "gereserveerd tegenover vreemden" is een goede (dus intensieve) inprenting/socialisatie heel erg belangrijk.

Realiseert u zich dat een hond die gereserveerd is tegenover vreemden in onze drukke mensen-maatschappij in wezen een hond is die voortdurend onder stress staat. Dus los van het risico dat zo’n hond wellicht ooit iemand bijt (angst-agressie), is het ook in het kader van het welzijn van de hond zelf van belang een hond goed te socialiseren.

Mijn hond bijt nooit....

Veel eigenaren zijn ervan overtuigd dat hún hond nooit zal bijten. Bedenk echter dat de eigenaren van honden die wél gebeten hebben dat meestal van te voren ook nooit verwacht hadden.

In principe is het zelfs zo dat iedere hond in een situatie gebracht kan worden waarin hij zou bijten. Wel is het zo dat de "bijtdrempel" bij de ene hond laag is (zo'n hond bijt al naar aanleiding van een relatief geringe prikkel) en bij de andere hond is de "bijtdrempel" hoog (deze hond bijt pas naar aanleiding van een ernstige provocatie). Het volgende voorbeeld illustreert hoe het mogelijk is dat een hond, waarvan de eigenaar dacht dat hij nooit zou bijten, toch "opeens" bijt.

De tweejarige teef Shiba is volgens haar eigenaar een schat van een hond. Shiba is erg aanhankelijk naar haar baas toe. Naar vreemde mensen toe is Shiba wat wantrouwend. Als er visite komt trekt ze zich terug in haar mand en kijkt een tijd lang de kat uit de boom. Wanneer de visite haar dan toch benadert, wordt ze nerveus. Ze gaat dan blaffen en zoekt steun bij haar baas. Grommen doet Shiba echter nooit. Volgens haar baas zit er absoluut geen kwaad in de hond.

Naast onbekende mensen (vooral forse mannen) is Shiba ook bang voor plotseling naar haar uitgestoken uitgestoken handen. Daar kan ze echt van schrikken, zelfs als een bekende dat doet. Ook recht aangekeken worden vindt Shiba bedreigend. Ooit is ze per ongeluk getroffen door een vaas die van een plank viel; sindsdien is ze schrikkerig voor plotselinge geluiden/dingen die vallen, maar ook voor luide stemmen. Schematisch voorgesteld zijn de bedreigende prikkels alsvolgt:


schema agressie honden 1


Uit figuur 1 blijkt niet alleen welke prikkels voor Shiba als bedreigend worden ervaren, maar ook in welke mate (dit wordt aangeven door de hoogte van het blokje). Verder is in het schema aangegeven bij welke mate van bedreiging Shiba gespannen wordt, bij welke mate van bedreiging ze gaat grommen en bij welke mate van bedreiging ze zal bijten.

Wanneer nu meerdere (bedreigende) prikkels gelijktijdig op Shiba inwerken, stapelen "de blokjes" zich op en kan de mate van bedreiging in één keer zo hoog worden dat Shiba toch bijt.


schema agressie honden 2


In figuur 2 is weergegeven wat er gebeurt wanneer Shiba wordt benaderd door een onbekende man die haar aankijkt, met zijn tong klakt en zijn handen naar haar uitsteekt.

Voor alle duidelijkheid: Shiba is nog steeds een lieve hond. Het is, hoe vervelend ook, volkomen normaal honds gedrag om te bijten bij een mate van bedreiging die de "bijtdrempel" te boven gaat. Voor u als eigenaar van een hond is het dus zaak om door een juiste, intensieve socialisatie/begeleiding ervoor te zorgen dat de hond zo min mogelijk dingen als bedreigend ervaart én dat de grom/bijtgrens zo hoog mogelijk ligt.

Heropvoeding van agressieve honden

Wanneer agressie bij een volwassen hond voortkomt uit een slechte inprenting/ socialisatie, dan is de weg naar resocialisatie een lange en zeer moeizame weg. Afhankelijk van de ernst van het probleem en de oorzaak, kan het door middel van intensieve begeleiding lukken de angst van de hond en daarmee de agressie te verminderen. Soms is deze weg zo lang en moeizaam, dat resocialisatie in de praktijk niet mogelijk is. In andere gevallen kunnen door middel van gedragstherapie, eventueel ondersteund met medicijnen, goede resultaten worden bereikt.

Wanneer agressie op latere leeftijd is ontstaan en haar oorsprong niet of nauwelijks in de inprenting/socialisatie ligt, zijn de kansen op een succesvolle behandeling groter. Wel moet altijd worden afgewogen of de te nemen risico’s reëel zijn. Wanneer bijvoorbeeld een hond agressief gedrag vertoont en de belangen van kleine kinderen in het gezin staan op het spel, dan is heropvoeding vaak geen reële keuze ténzij de hond niet alleen wordt heropgevoed maar ook wordt herplaatst.

Wanneer u problemen heeft met uw hond waarbij agressie aan de orde is, dan kunt u desgewenst een afspraak maken voor een adviesgesprek bij Hondenschool en Adviescentrum 't HOS. Wilt u hier meer over weten, leest u dan "Advies en Begeleiding". Is het maken van een afspraak voor een adviesgesprek bij 't HOS voor u geen reele optie, bijvoorbeeld omdat u aan de andere kant van Nederland woont, dan adviseren wij u om contact te zoeken met een andere hondengedragsdeskundige. Tips met betrekking tot het vinden van een goede hondenschool of hondengedragstherapeut in uw eigen regio, vindt u in het artikel "Hoe vind ik een goede hondenschool?"

Wanneer uw hond, al dan niet vanwege agressief gedrag, moeilijk onder controle te houden is wanneer hij is aangelijnd, leest u dan vooral onze informatie over de Gentle Leader. De Gentle Leader is een hulpmiddel waaraan u wellicht iets heeft; maar een hulpmiddel kan nooit het advies en de begeleiding van een hondengedragsdekundige vervangen!

Aanbevolen boeken over hondengedrag / hondengedragsproblemen
(click op de titel voor meer informatie):


rijtje honden


Alle informatie die u op deze pagina's aantreft is geschreven door de hondengedragstherapeuten van Hondenschool en Adviescentrum 't HOS. De informatie is auteursrechterlijk beschermd. Kopiëren en/of verspreiden van deze informatie, in welke vorm dan ook, is derhalve niet toegestaan, tenzij met onze uitdrukkelijke toestemming.

Een link naar dit artikel wordt door ons wel zeer gewaardeerd!


rijtje honden